آن دیگران

کتاب «آن دیگران» نوشته‌ی ماهر اونسال اریش رمانی کوتاه از ادبیات معاصر ترکیه است که در ظاهر داستانی درباره‌ی یک خانواده، یک خانه‌ی قدیمی و اتفاق‌های عجیب پیرامون آن‌هاست؛ اما در واقع روایتی درباره‌ی مهاجرت، فراموشی و آدم‌هایی است که در جریان تغییرات اجتماعی آرام‌آرام به «دیگری» تبدیل می‌شوند. این کتاب ترکیبی از داستان خانوادگی، فضای نوستالژیک، عناصر وهم‌آلود و نگاه اجتماعی به تاریخ ترکیه ارائه می‌دهد. داستان حول خانواده‌ی فخرالدین بیگ می‌چرخد؛ خانواده‌ای که به دلیل تغییر شرایط کاری پدر، از شهر کوچک نیغده در آناتولی به استانبول مهاجرت می‌کنند. ورود آن‌ها به استانبول فقط جابه‌جایی جغرافیایی نیست، بلکه ورود به جهانی تازه با قواعد، ترس‌ها و پیچیدگی‌های متفاوت است. آن‌ها در محله‌ی آرناووت‌کوی در یک عمارت قدیمی ساکن می‌شوند؛ خانه‌ای که ظاهرا فقط یک ساختمان کهنه است، اما خیلی زود مشخص می‌شود که گذشته‌ای سنگین پشت دیوارهایش پنهان شده است. ماجرای اصلی کتاب زمانی شکل می‌گیرد که زندگی روزمره‌ی خانواده با صداهای ناشناس، نشانه‌های عجیب و حضورهایی نامرئی در خانه مختل می‌شود. صدای قدم‌ها، حرکت اشیا و حس حضور کسی که دیده نمی‌شود، فضای داستان را از یک روایت ساده‌ی خانوادگی جدا می‌کند و آن را به سمت داستانی رازآلود می‌برد. اما نقطه‌ی قوت «آن دیگران» این است که ماهر اونسال اریش، ترس را فقط در سطح اتفاق‌های ماورایی نگه نمی‌دارد؛ خانه‌ی قدیمی در این رمان بیشتر از آنکه یک مکان ترسناک باشد، شبیه حافظه‌ای زنده است؛ مکانی که خاطرات آدم‌هایی را در خود نگه داشته که زمانی در آن زندگی کرده‌اند اما حالا دیگر کسی درباره‌شان حرف نمی‌زند. عنوان کتاب نیز دقیقا از همین مفهوم می‌آید. «دیگران» فقط اشاره به ارواح یا موجودات ناشناخته ندارد؛ این واژه می‌تواند درباره‌ی همه کسانی باشد که به دلایل مختلف از مرکز توجه جامعه خارج شده‌اند؛ مهاجران، اقلیت‌ها، آدم‌هایی که تاریخ رسمی کمتر نامشان را ثبت کرده و کسانی که حضورشان بوده اما دیده نشده است. اریش با این انتخاب، یک داستان ظاهرا کوچک درباره‌ی یک خانه را به روایتی درباره ی حافظه‌ی جمعی تبدیل می‌کند. یکی از بخش‌های مهم کتاب تصویری است که از استانبول و ترکیه‌ی دهه ی ۱۹۶۰ ارائه می‌شود. شهری که خانواده‌ی فخرالدین بیگ وارد آن می‌شود، خودش یکی از شخصیت‌های پنهان رمان است. استانبول در این دوره شهری میان سنت و مدرنیته است؛ جایی که آدم‌ها از شهرهای کوچک به امید زندگی بهتر وارد آن می‌شوند اما خیلی زود با تنهایی، بیگانگی و فشارهای تازه روبه‌رو می‌شوند. مهاجرت در «آن دیگران» فقط به معنای تغییر محل زندگی نیست، بلکه نوعی از دست دادن بخشی از هویت است. شخصیت‌ها باید یاد بگیرند چگونه در محیطی جدید جای خود را پیدا کنند، در حالی که خاطرات و عادت‌های گذشته همچنان همراهشان است. نویسنده با اشاره‌های ظریف به وضعیت اجتماعی و تاریخی ترکیه، نشان می‌دهد که پشت زندگی معمولی خانواده‌ها، تغییرات بزرگی در حال رخ دادن بوده است؛ تغییراتی که گاهی به شکل مستقیم وارد زندگی افراد نمی‌شوند، اما اثرشان باقی می‌ماند. خانه‌ی قدیمی هم در همین معنا اهمیت پیدا می‌کند؛ خانه‌ای که گذشته‌ی صاحبان قبلی خود را فراموش نکرده و حالا میزبان خانواده‌ای است که خودش در حال ساختن گذشته‌ای تازه است.