رویکردهای علم عصبشناسی عامهفهم در سالهای اخیر تلاش کردهاند تا مرز میان بوروکراسی پیچیدهی دانشگاهی و زیست روزمرهی انسانها را کمرنگ کنند، اما کتاب «مخنویس پلاس» نوشتهی سید رضا ابوتراب این مسیر را با زاویهای کاملا متمایز و ساختاریافته طی میکند. ابوتراب به عنوان یک پزشک متخصص مغز و اعصاب، در این اثر عینک نوروساینس و تکامل زیستی را بر چشم میگذارد تا لایههای زیرین رفتارهای معمول انسانی را واکاوی کند. برخلاف سنتهای رایج مکتوب که در پی ارائهی فرمولهای قطعی روانشناختی یا پاسخهای همهشمول هستند، نویسنده با تکیه بر تجربیات بالینی خود در مواجهه با بیماران و تلفیق آن با جدیدترین یافتههای ژنتیک، پدیدههای ملموسی مانند روابط خانوادگی، اینترنت، هویت فرهنگی و حتی مفهوم مادربزرگ بودن را بررسی میکند. این اثر اگرچه در امتداد منطق فکری کتاب قبلی او قرار دارد، اما پختگی ساختاری و دایرهی شمول مفاهیم آن به گونهای تنظیم شده است که به عنوان یک پروژهی مطالعاتی مستقل و عمیق در حوزهی علوم شناختی و رفتارشناسی زیستی هویت مییابد. نویسنده برای توصیف مفاهیم انتزاعی مانند خوشبختی، ترس، شرارت یا پیوندهای عاطفی به کار میگیرد و آنها را از سطح حدس و گمانهای فلسفی به قلمرو عصب و ژن پیوند میزند. پدیدهای مثل تربیت فرزند یا شانس، دیگر صرفا گزارههایی تربیتی یا ماورایی نیستند، بلکه به عنوان الگوهای برآمده از فرآیندهای تکاملی و واکنشهای شیمیایی نورونها تعریف میشوند که در طول هزاران سال زیست بشر روی زمین فرموله شدهاند. سبک نگارشی ابوتراب با نوعی عدم قطعیت روشمند همراه است؛ او به عمد از به کار بردن عبارات جزمی پرهیز میکند و در سراسر تحلیلهای خود با استفادهی مکرر از واژههایی چون «احتمالا» یا «شاید»، تعادل میان یافتههای آزمایشگاهی و ابهامات ذاتی ماهیت انسان را حفظ میکند. این رویکرد مانع از سقوط متن به ورطهی سادهسازی افراطی میشود و به مخاطب اجازه میدهد تا بدون درگیر شدن با اصطلاحات ثقیل پزشکی، با سازوکارهای مادی و بیولوژیکی که پشت تصمیمات و عواطف روزمرهاش جریان دارد، مواجه شود. پیوند عمیقی میان زیستبوم مدرن و ساختار ژنتیکی انسان برقرار است، به طوری که تاثیر رسانههای نوین و بستر اینترنت بر سیستم پاداش و انگیزش مغز به عنوان یکی از چالشهای معاصر تحلیل میشود. نویسنده نشان میدهد که چگونه ابزارهای مدرن بر روی یک بستر بیولوژیکی باستانی بارگذاری شدهاند و این عدم هماهنگی چطور به بروز بحرانهای هویتی یا نوسانات خلقی در جامعهی امروز دامن میزند. «مخنویس پلاس» عملا نوعی نقشهی راهنمای خودشناسی است که تلاش میکند بار فکری و اضطراب ناشی از پدیدههای ناشناختهی درون را از طریق تبیین علمی کاهش دهد.
