کتاب «خواجگان شاهین اژدها: رنجنامهای تمثیلی، آموزشگرانه، خیالساخته و اسطورهای - تاریخی درباره شیطان و حواریون او»، اثری در قالب نمایشنامهای دو پردهای به قلم دکتر فرهاد ناظرزاده کرمانی است. نویسنده که با سالها پژوهش، تدریس و طراحی دورههای دانشگاهی، لقب «پدر تئاتر دانشگاهی ایران» را به خود اختصاص داده، در این اثر نهتنها یک متن نمایشی عمیق خلق کرده، بلکه بستری برای تبیین نظریههای بنیادین هنر تئاتر فراهم آورده است. این نمایشنامه با بهرهگیری از تکنیکهای نمایشدرنمایش و درهمآمیزی زمانها یا زمانپریشی، واقعهی تاریخی کشتار نیشابور را دستمایه قرار داده تا مسائل جهان معاصر همچون جنگطلبی، استعمار و ماهیت ویرانگر قدرت را کالبدشکافی کند. فضای داستان در جوی اسطورهای-تاریخی با تهمایههای تمثیلی جریان دارد. یکی از کلیدیترین مکانهای این اثر، «باغ شادیخواری» است؛ مکانی نمادین که با مدیریت شخصیتی رند، زبده و شیوا به نام «ارباب»، تداعیگر هتلهای تجملی و کازینوهای مدرن غربی مانند لاسوگاس یا موناکو در قلب نیشابور قرن سیزدهم میلادی است. این فضا بستری برای نقد طبقات صاحبمنصب و عیشونوشهای غافلانهی آنها در آستانهی فاجعهای بزرگ فراهم میآورد. در مقابل این غفلت جمعی، نیروهای شرور در قالب تجلی شیطان در دو کالبد متفاوت «ایلخان مغول» و «کاهن استعمارگر» حضور دارند که نشاندهندهی تداوم شر در اشکال گوناگون تاریخی است. نویسنده، تقابل این سیاهی را با شخصیتهای نمادینی چون زاهد، شاعر و «وحشیه» طبیب و کیمیاگر دربار نیشابور با ذهنی پرسشگر به تصویر میکشد تا لایههای زیرین فلسفی و اخلاقی اثر شکل بگیرد. حضور شخصیتی فراتئاتری با عنوان کارگردان نمایشگانی نیز که جامهاش تلفیقی از المانهای مدرن و اقوام ایرانی است، به ابعاد آوانگارد این نمایشنامه میافزاید. ناظرزاده کرمانی پیش از ورود به متن کتاب اصطلاحات برساختهی خود را تشریح میکند. او واژه تماشگان را برای کل نهاد تئاتر و نمایشگان را برای هنر تئاتر (اجرا و نمایشنامهنویسی) پیشنهاد داده و نقد ظریفی بر نمایشنامهنویسی معاصر ایران وارد میکند. وی معتقد است تقلیل زبان نمایشنامه به محاورههای روزمره، رسالت بازیگر بر روی صحنه برای کشف و دهانچرخان کردن دیالوگها را مخدوش میسازد. از همین رو، زبان دراماتیک این نمایشنامه زبانی چندلایه و نیازمند بازسازی خلاقانه بر روی صحنه است که با سنتهای ادبی ایران و اشعار بزرگان ادبیات فارسی پیوندی عمیق دارد. در نهایت، نمایشنامه «خواجگان شاهین اژدها» هشداری بیدارباش و جدی دربارهی سرنوشت زمین و زمینیان در مواجهه با قدرت لجامگسیخته است. این اثر با در هم آمیختن مرزهای تاریخ، اسطوره و زمان حال، تلاشی درخشان برای بیدار کردن وجدان جمعی و تجربهای بینظیر برای علاقهمندان به ادبیات نمایشی اندیشهمحور به شمار میرود.
