از برلین تا شانگهای

کتاب «از برلین تا شانگهای» نوشته وینا دای راندل، اثری بدیع در سبک داستان‌نویسی تاریخی است که به بازسازی یکی از گمنام‌ترین زوایای جنگ جهانی دوم، یعنی پناهندگی هزاران یهودی در شرق آسیا می‌پردازد. این رمان برای علاقه‌مندان به تاریخ جهان و درام‌های روان‌شناختی، منبعی غنی است که علاوه بر روایت یک داستان پراحساس، برگی فراموش‌شده از تاریخ بشریت را پیش چشم مخاطب می‌گشاید. داستان در دو بازه‌ی زمانی ۱۹۴۰ و ۱۹۸۰ روایت می‌شود و تمرکز اصلی آن بر سال‌های اشغال شانگهای توسط ارتش ژاپن است. راندل با ظرافت تقابل دو فرهنگ کاملا متفاوت را در بستر آشوب‌های سیاسی به تصویر می‌کشد؛ از یک سو آیی لی، زنی ثروتمند و مستقل که مالک کلوپ شبانه‌ی مجللی در شانگهای است و از سوی دیگر ارنست رایزمن، پناهنده‌ای یهودی و بی‌پناه که برای نجات از هولوکاست از آلمان گریخته است. این رمان فراتر از یک درام عاشقانه، به کالبدشکافی لایه‌های پنهان هویت، بقا و نقش هنر در پیوند دادن انسان‌های رنج‌دیده می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه موسیقی جاز به زبانی مشترک برای بیان دردهای ناگفته میان دو ملیت تحت ستم تبدیل می‌شود. نویسنده در این اثر با تکیه بر تحقیقات گسترده‌ی تاریخی، فضای کلاستروفوبیک و ملتهب شانگهای دهه چهل را بازنمایی می‌کند؛ شهری که در آن زرق‌وبرق کلوپ‌های جاز با فقر مطلق پناهندگان و خشونت نیروهای اشغالگر در هم آمیخته است. استخدام ارنست به عنوان نوازنده‌ی پیانو توسط آیی، جرقه اصلی تحولاتی است که مرزهای جنسیتی، نژادی و طبقاتی آن دوران را به چالش می‌کشد. در حالی که فشارهای دیپلماتیک آلمان نازی بر متحد ژاپنی‌اش برای سرکوب پناهندگان یهودی شدت می‌گیرد، رابطه‌ی میان آیی و ارنست به نمادی از مقاومت انسانی مبدل می‌شود. راندل به خوبی نشان می‌دهد که عشق در چنین بستری نه یک انتخاب ساده، بلکه عملی شجاعانه و سرشار از فداکاری است که قهرمانان داستان را ناگزیر به اتخاذ تصمیماتی دردناک میان وفاداری به ریشه‌ها و تمنای قلبی‌شان می‌کند. روایت کتاب که میان گذشته‌ی پرالتهاب و حال پرسش‌گر در نوسان است، تعلیقی ایجاد می‌کند که تا صفحات پایانی خواننده را با خود همراه می‌سازد. تصویرگری نویسنده در «از برلین تا شانگهای» از محله‌های فقیرنشین پناهندگان و تضاد آن با ثروت خانواده‌های اصیل چینی، ابعادی جامعه‌شناختی به داستان بخشیده است.