کتاب «چنین گفت بودا» که سنت بودایی آن را مرهون حافظه شگفتانگیز تریپیتاکا سوتراپیتاکا میداند، اثری است که جایگاهی متمایز در میان متون مقدس پالی دارد. برخلاف بسیاری از سوتراها که توسط راهبان بزرگ روایت شدهاند، این مجموعه میراث زنی است که نه در کسوت رهبانیت، بلکه در جایگاه ندیمه ملکه ساماواتی، واسطهی انتقال کلام بودا به زنان دربار شد. مسئله محوری در این کتاب، ثبت دقیق و بیکموکاست آموزههایی است که راه رهایی از رنج را نشان میدهند. نام کتاب که به معنای چنین گفته شده است میباشد، اشارهای مستقیم به ترجیعبند کلام خوجوتارا دارد که هر قطعه را با عبارت «این سخن توسط خداوندگار بودا گفته شد و من چنین شنیدم» آغاز میکرد؛ عبارتی که نشاندهنده امانتداری مطلق او در انتقال شفاهی یک سنت معنوی است. این اثر شامل ۱۱۲ گفتار کوتاه است که با ساختاری ترکیبی از نثر و نظم تدوین شدهاند و به ۴ نیپاتا تقسیم میشوند. خوجوتارا در این گفتارها، مسائل بنیادین هستیشناسی بودایی را تشریح میکند. او با دستهبندی آموزهها به گروههای تکی، دوتایی، سهتایی و چهارتایی، ذهن مخاطب را پلهپله با ریشههای ناپاکی مانند طمع، خشم و توهم و پادزهرهای آن بخشندگی، مهربانی و خرد آشنا میسازد. اهمیت تاریخی و معنوی «ایتیووتاکا» در این است که حصارهای جنسیتی و طبقاتی زمانه خود را میشکند و نشان میدهد که درک حقایق عالی و رسیدن به درجات بالای معنوی مقام "سوتپنا" یا ورود به جریان)، در انحصار مردان یا طبقه راهبان نبوده است؛ بلکه یک زن عامی با هوشی سرشار توانسته است به چنان درکی از دهاما برسد که به عنوان یکی از حافظان اصلی و استادان برجسته کلام بودا در تاریخ شناخته شود. در این کتاب، خواننده با جوهرهی خالص و عملی تعالیم مواجه است که مستقیما بر مسئله اخلاق، تمرکز ذهن و بینش درونی انگشت میگذارد. روایت خوجوتارا، پلی است میان زندگی روزمره و حقیقت غایی، که به مخاطب یادآوری میکند بیداری و رهایی، امری دسترسناپذیر و مختص به عزلتنشینان کوهستان نیست. این متن، نوشتاری تاریخ از قدرت کلام و ظرفیت روح انسانی برای تغییر است که از ورای قرنها همچنان طنینانداز است و تصویری شفاف از تعامل مستقیم مرید و مراد را بدون واسطههای نهادی و تشریفاتی، پیش چشم میگذارد.