کتاب «داستان نفت در ایران» به قلم نسیم خلیلی، که در قالب جلد 91از مجموعه خواندنی و آگاهیبخش «کی؟ چی؟ کجا؟» منتشر شده است، روایتی جذاب، همهجانبه و تأملبرانگیز از تاریخچه ظهور طلای سیاه در جغرافیای ایران ارائه میدهد. این اثر تلاش میکند با روایتی داستانگونه، پدیده نفت را به عنوان یک عامل تعیینکننده در دگرگونیهای اقتصادی، اجتماعی و تاریخی ایران بررسی کند. نویسنده در بخشهای آغازین، تصویری از یک تحول شگرف اجتماعی را به نمایش میگذارد؛ روزگاری که با حفر چاهها در اقلیمهایی چون مسجدسلیمان، گچساران، اهواز و آبادان، کشاورزان دیروز به کارگران آفتابسوخته و زحمتکش صنعت نفت بدل شدند و بار اصلی چرخش اقتصاد یک سرزمین پهناور را بر دوش گرفتند. در کنار تشریح مباحث پایهای نظیر چیستی نفت و شیوههای استخراج و حملونقل آن، یکی از مضامین محوری کتاب، پردهبرداری از واقعیتهای تلخ تاریخ استعمار در ایران است. خلیلی به این موضوع میپردازد که در سالیان متمادی، با وجود عرقریختن و تلاش طاقتفرسای کارگران ایرانی، سود و بهره کلان این ثروت ملی به جیب کاشفان و شرکتهای نفتی غربی سرازیر میشد. در نهایت، این کتاب تنها به روایت گذشته بسنده نمیکند، بلکه اثری به شدت پرسشگر است که ذهن مخاطب جوان را با پارادوکسهای تاریخی نفت درگیر میسازد. نویسنده در پایان، خواننده را با دوراهیهای بنیادینی مواجه میکند و میپرسد: وقتی از نفت حرف میزنیم، دقیقا از چه چیزی سخن میگوییم؟ آیا این «طلای سیاه» موتور محرک توسعه ایران بوده یا عاملی برای عقبماندگی آن؟ آیا باید آن را یک ثروت بیبدیل ملی دانست یا مادهای شوم که بهانهای برای استعمار، جنگافروزی و تنشهای سیاسی شده است؟ این ساختار، «داستان نفت در ایران» را به اثری جالب برای شناخت یکی از مهمترین ارکان هویتی و تاریخی ایران معاصر برای نوجوانان تبدیل کرده است.
