کتاب «گفتارهایی در تاریخ عصر صفوی»، اثری سترگ و 3جلدی به کوشش و همت میثم کرمی است که به پاس 50 سال ایراندوستی و پژوهشهای ممتاز صفویهشناسی، به پروفسور رودی متی، دانشمند و ایرانشناس برجسته هلندیالاصل، تقدیم شده است. این یادگارنامه با حجمی قریب بر 2000 صفحه، مجموعهای بینظیر از مقالات تالیفی و ترجمهشده پژوهشگران مستقل است که زوایای پنهان و کمتر دیدهشده تاریخ، دیپلماسی، هنر و فرهنگ عصر صفوی را میشکافد و آثاری از ایرانشناسانی چون ژان اوبن و چارلز ملویل را که سالها پیش باید ترجمه میشدند، در اختیار فارسیزبانان قرار میدهد.گردآوری از این اثر ارزشمند، فرصتی برای بازخوانی اهمیت تاریخی سلسله صفویه بود؛ دورانی که به زعم پروفسور رودی متی، پیوندی محوری میان سدههای میانه (عصر مغول و تیموری) و دوران مدرن محسوب میشود. متی که پژوهشهای خود را با تشویق اساتیدی چون احسان یارشاطر به صفویهشناسی معطوف کرده، بر این باور است که اعلام رسمی تشیع دوازدهامامی در سال 906هجری قمری توسط شاه اسماعیل، مرزهای سرزمینی و هویت مذهبی ایران را به گونهای درهم آمیخت که طنین آن تا به امروز احساس میشود. وی، ایران را کشوری با فراز و نشیبهای فراوان میداند که همواره در تعامل با جهان بوده است و در تحقیقاتش به جای اکتفا به متون درباری، از اسناد تجاری، سفرنامهها و گزارشهای میسیونرها برای بررسی تاریخ مادی، دیوانسالاری و زندگی روزمره بهره برده است. میثم کرمی، گردآورنده اثر، رودی متی را پرکارترین و برجستهترین صفویهشناس غیرایرانی میداند که با سخاوتمندی علمی، همواره یاریگر پژوهشگران داخل کشور در تامین منابع کمیاب بوده و والاترین مراتب حرمتگذاری به علم را به جا آورده است. اهمیت این کتاب و دوران صفویه تنها در دیوانسالاری و مذهب خلاصه نمیشود؛ به این معنا که دولت صفویه توانست پس از قرنها، رویای «ایران بزرگ» را عملی کند و الگویی بسازد که دولتهای بعدی همواره در تلاش برای تکرار آن بودند. در واقع، عصر صفوی و رویکرد این سلسله را دروازه ورود ایران به دیپلماسی جهان مدرن و تجارت بینالملل میداند که کشور را از استعمار مستقیم مصون نگاه داشت. در کنار ابعاد سیاسی و اقتصادی، این کتاب به ظرایف فرهنگی و هنری این عصر نیز میپردازد. سیدحسین میثمی با بررسی تاریخ موسیقی در این دوران، نشان میدهد که بهرغم مخالفتهای سرسختانه برخی پادشاهان با موسیقی، ریشههای موسیقی دستگاهی ایران و مفهوم «گام» در میان رسالههای همان دوران که اغلب برگرفته از مکتب منتظمیه با42 مد و14 مقام بود، شکل گرفته و تداوم یافته است. در نهایت، این یادگارنامه با تکیه بر دیپلماسی فرهنگی و تکنگاریهای تحلیلی، نه تنها ادای دینی به نیم قرن تکاپوی علمی پروفسور رودی متی است، بلکه منبعی جامع از مقالاتی است که برای درک دورانی که شالوده ایران امروزی را بنا نهاد.
