"حافظه، خوابهایی که میبینیم، زمان: مغز وقتی رازهایش را آشکار میکند (کتاب اول)" نوشتهٔ عباس پژمان، اثری موجز و تاملبرانگیز در زمینه علوم اعصاب و تجربه انسانی است که در سال ۱۴۰۳ منتشر شده است. این کتاب، نخستین جلد از مجموعهای است که با رویکردی میانرشتهای، به کاوش در عملکرد مغز در حوزههای بنیادینی چون حافظه، خواب و درک زمان میپردازد. عباس پژمان در این اثر میکوشد پرده از رازهایی بردارد که همواره در پس زندگی روزمره و تجربههای آشنای ما پنهان بودهاند. او با زبانی ساده، روان و دور از پیچیدگیهای مرسوم در متون علمی، ما را وارد دنیای شگفتانگیز مغز میکند؛ دنیایی که در آن خاطرات شکل میگیرند، رویاها پدید میآیند و زمان به شیوهای خاص درک میشود. در بخش نخست، نویسنده به سازوکار حافظه میپردازد: اینکه چگونه مغز خاطرات را ثبت، ذخیره و بازیابی میکند، و چرا گاه این خاطرات تحریف میشوند یا به فراموشی سپرده میشوند. حافظه در این کتاب نه صرفا بهعنوان انباری از دادهها، بلکه بهمثابه روایتی زنده و متغیر از خود ما دیده میشود. بخش دوم، با نگاهی تحلیلی به پدیده خواب و رویا، از نقش بیولوژیکی آنها فراتر رفته و بر پیوند آنها با کارکردهای شناختی و حتی خلاقیت و ناخودآگاه تمرکز میکند. پژمان در اینجا سوالی قدیمی را به میان میآورد: آیا رویاها دریچهای به اعماق ذهناند یا صرفا بازپخش بیهدف دادههای روزانه؟ در بخش پایانی، مسئلهٔ زمان و تجربهٔ آن از سوی مغز بررسی میشود؛ اینکه چگونه مغز ما، در غیاب ساعتی درونی، موفق میشود تداوم، ترتیب و فاصله را درک کند. در این فصل، نویسنده ما را با پرسشهایی بنیادین مواجه میسازد: آیا زمان، واقعیتی بیرونی است یا ساختهای عصبی برای نظمبخشی به تجربه؟ از جمله ویژگیهای برجستهٔ این کتاب، رویکرد میانرشتهای آن است؛ ترکیبی از علوم اعصاب، روانشناسی، فلسفه ذهن و حتی ادبیات. پژمان با بهرهگیری از شواهد علمی، تجربههای زیسته و مثالهایی از هنر و ادبیات، مفاهیم پیچیده را به صورتی ملموس و جذاب بیان میکند. این رویکرد، کتاب را نهفقط برای متخصصان، بلکه برای هر خواننده کنجکاوی که به رازهای ذهن علاقهمند است، خواندنی و قابلفهم میسازد. کتاب "حافظه، خوابهایی که میبینیم، زمان" تلاشی است برای نزدیکتر کردن علم به زندگی؛ روایتی موجز و متفکرانه از فرآیندهایی که در سکوت، اما پیوسته در مغز ما در حال وقوعاند. اثری مناسب برای علاقهمندان به علوم شناختی، فلسفه ذهن، و نیز کسانی که به دنبال نگاهی نو به تجربههای بهظاهر آشنا هستند.
