بزرگ شدن در جغرافیایی که مدام زیر سایهی سنگین رخدادهای سیاسی و تغییرات اجتماعی قرار دارد، مسیر یادگیری زبان و مفاهیم زندگی را برای آدمها عوض میکند؛ تجربهای ملموس که در کتاب «کپی برابر اصل: داستانهای دیاربکر» به قلم مراد اوزیاشار به شکلی زنده و عریان به تصویر کشیده شده است. این اثر عملا فراتر از یک ساختار داستانی کلاسیک حرکت میکند و بیشتر شبیه به مجموعهای از روایتهای شهری، خاطرات پراکنده و مستندنگاریهای اجتماعی است. اوزیاشار که خود متولد سال ۱۹۷۹ در همین شهر تاریخی خاورمیانه یعنی دیاربکر است، صرفا راوی صادق محلهها، کوچهها و آدمهای حاشیهای شهر زادگاهش شده است. او با انتخاب عنوان ترکی «Aslı Gibidir» که در اصطلاح اداری به معنای تایید اصالت یک سند یا همان کپی برابر اصل است، بازی هوشمندانهای را با مفهوم واقعیت آغاز میکند؛ گویی کتاب آینهای بیرتوش جلو روی این جغرافیا میگذارد تا نشان دهد زندگی در این نقطه از جهان چطور جریان دارد. نویسنده با استفاده از رویکردی مستندگونه به سراغ مفاهیمی رفته که شاید در حالت عادی کمتر به چشم بیایند، مانند مفهوم کلماتی که کودکان این دیار باید خیلی زودتر از سن واقعیشان با آنها آشنا شوند و رازهایشان را بشکافند. در این روایتهای کوتاه و پیوسته، زبان مادری و زبان رسمی در تلاقی با یکدیگر یک چالش هویتی عمیق میسازند؛ چالشی که در آن سکوت گاهی به کارآمدترین ابزار برای بقا تبدیل میشود و اوزیاشار این تعلیق بین گفتن و نگفتن را به خوبی در رفتار شخصیتهایش بازتاب میدهد. آدمهای این کتاب نامهای عجیب یا هویتهای برجستهای ندارند، آنها همان مردم عادی، کارگران، کودکان بازیگوش کوچهها و پیرمردهای نشسته در قهوهخانهها هستند که بار تروماهای جمعی، خاطرات تلخ گذشته و تنشهای مداوم محیط را به دوش میکشند. با وجود سنگینی تمهای اجتماعی و سیاسی حاکم بر فضای داستانها، نوعی طنز ظریف و گزندهی محلی در لایههای متن جریان دارد که مانع از سقوط اثر به ورطهی یک مرثیهسرایی ملالآور میشود و صمیمیت روابط انسانی را در اوج سختیها زنده نگه میدارد. کوتاه و بلند شدن جملات و ضربآهنگ متغیر متن در کتاب «کپی برابر اصل» حس قدم زدن در همان کوچههای پرپیچخم دیاربکر را بازسازی میکند، جایی که یک گفتوگوی ساده ممکن است ناگهان با یک اتفاق غیرمنتظره یا یک سکوت طولانی قطع شود. ابهام عمدی در مرز میان خاطرهنویسی شخصی و مستندنگاری جمعی سبب شده تا خوانندهی علاقهمند به ادبیات معاصر ترکیه و روایتهای خاورمیانه، با متنی مواجه شود که به جای تزریق مستقیم اطلاعات، او را در فضاسازی شریک میکند.
